Şairin yeteneği nereden geliyor? Aristoteles'in Poetika'sı bağlamında bir tartışma

Abstract

Şiir yazma işinin yalnızca belirli kişilere özgü olan ve tanrısal bir esin gibi dışsal bir faktör dolayısıyla elde edilmiş bir "yetenek" sayesinde mümkün olduğunu düşünürüz. Aristoteles de şiir yazma işini "doğuştan yetenekli" kişilere ait bir etkinlik olarak görüyor olmasına rağmen söz konusu yeteneği dışsal bir faktöre başvurmaksızın açıklamaktadır. Poetika'nın, bütünüyle şairlerin yetenekleri konusuna ayrılmış herhangi bir bölümü olmamasına rağmen çeşitli bölümlerde karşılaştığımız birtakım cümleler konuya dair tartışma yürütecek yeterli veriyi sunuyor. Söz konusu cümleler şairlerin şiir yazma kapasitelerini Homeros, Hesiodos gibi diğer usta şairlerden öğrenme yoluyla edinmediklerini, bu kapasiteye doğuştan sahip olduklarını söylüyor. Hem bu fikir hem de şiir sanatının doğuştan yetenekli insanlar tarafından ortaya çıkarılmış olduğu fikri, ilk bakışta Aristoteles'in işlerliğin hem tanım hem varlık bakımından güce önceliğinin olduğunu belirten temel ilkesiyle örtüşüyor gibi görünmüyor. Bu tez çalışmasının amacı, Aristoteles'in Poetika'da şairlerin yetenekleriyle alakalı ortaya koyduğu eldeki bu cümleleri Metafizik, Θ kitabını da göz önünde bulundurarak anlamaya ve işlerliğin hem tanım hem de varlık bakımından güçten önce geldiği Aristotelesçi ilkeyi ihlal etmeksizin açıklamaya çalışmaktır. Bu bakımdan hem şairlerin doğuştan yeteneklerini dışlamaktan kaçınan hem de doğaçlama kavramının Poetika'daki konumunu açıklayan bir argüman kurmak bu tezin ana hedefidir. Aristoteles'in işlerliğin önceliğine dair temel ilkesini muhafaza eden bir argümanın mümkünatı ise Fizik, II'deki "talih eseri" kavramından geçmektedir. "Ara form" olarak adlandırdığım ve talih eseri kavramını merkeze alan argüman Aristoteles'in şairlerin bir başkası tarafından eğitilemeyeceklerini düşündüğünü iddia ederken, Poetika'da bulunan yarım düzine kadar cümlenin yardımıyla şairlerin yalnızca kendilerini eğitebileceklerini gösteriyor. Ve söz konusu bir şiir yaratmak olduğunda "poiesis eşiği"ni hangi ustalık derecesindeki şairlerin ne şekilde, hangi yetileri sayesinde aştıklarını gözler önüne seriyor.