Ana akım dışı sinemanın üretim stratejileri: Yakın dönem Türkiye sinemasının ekonomi politiği

Abstract

Türkiye'de sinema üretimi; ekonomik, kurumsal ve politik ilişkilerle şekillenen bir alan olarak değerlendirilebilir. Sinema ekonomisi, film üretiminin finansal kaynaklardan dağıtım ve gösterim süreçlerine kadar uzanan bütüncül bir yapı üzerinden işlediğini gösterirken, Türkiye'de özellikle 1980'lerin sonrası dönem, bu ekonomi politiğin görünür ve görünmeyen dinamiklerini ortaya koyan bir örnek teşkil etmektedir. Yerli sinema 1990'lara geldiğinde "Yeni dönem" olarak atfedilerek; içeriği, biçimi ve üretim pratikleriyle farklılıklarını ortaya koymuş, ana akım dışı sinema olarak adını duyurmaya başlamıştır. Ana akım dışı sinema; genç kuşak yönetmenler tarafından oluşturulan, karakterin psikolojik çözümlemeleri ile toplumsal olaylara yer veren, yeni teknik biçimsel özelliklerin kullanılmaya başlandığı ve alandaki eyleyicilerin iş anlamında akışkanlık gösterdiği bir türdür. Bu tür, çeşitli özellikleriyle ticari sinemadan ayrışmaktadır. Araştırmanın teorik ve pratik analizleri sonucunda, ana akım dışı sinemanın ekonomi politiğinin; devlet kaynaklarından, çeşitli kurum ve kuruluşlardan sağladığı finansal destekler ile bu kurumlarla kurduğu yapısal ilişkiler bağlamında, yıllar içinde değişim gösterdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, ana akım dışı sinema üreticilerinin karşı karşıya kaldığı en temel ve süreklilik gösteren sorunlardan biri, yeterli ve sürdürülebilir finansal kaynaklara erişim konusundaki yapısal güçlükler olmuştur. Bu durum, alternatif sinema pratiklerinin üretim, dağıtım ve görünürlük süreçlerini doğrudan etkilemekte; ana akım dışı sinema alanında istikrarlı bir üretim ortamının oluşmasını önemli ölçüde engellemektedir. Bireysel ya da kolektif alternatif üretim süreçlerini geliştiren alan içindeki eyleyiciler, film üretimindeki sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla, yeni ilişkilenme biçimleri ve stratejiler geliştirerek alternatif film üretim pratiklerinin farklı yollarını keşfetme arayışını sürdürmektedirler. Bu çalışma, Türkiye'de ana akım dışı sinemanın görünmeyen ekonomi politiğini ve üretim pratiklerini sosyolojik bir yaklaşımla analiz etmiş, kültürel üretim alanına katkı sunmayı hedeflemiştir. Niteliksel veriye dayalı bu analiz yalnızca mevcut yapısal sorunları görünür kılmakla kalmayıp, sinema üreticilerinin geliştirdiği alternatif yollar üzerinden yeni bir okuma imkânı sunmaktadır.