16. yüzyıl Osmanlı saray halıları örneğinde yeni medya sanatı alanında tasarım önerileri

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu'nun klasik dönemi olan 16. ve 17. yüzyıllar, saray içerisinde kurulan ve Osmanlı sarayına bağlı olarak faaliyet gösteren Ehl-i Hiref örgütünde çalışan nakkaşlar, Osmanlı Sanatını şekillendirmişlerdir. Osmanlı sarayı için sanatın en yüksek seviyedeki üretiminden sorumlu olan Ehl-i Hiref örgütüne bağlı çalışan nakkaşların her biri uzmanlık alanlarında büyük ustalık göstermişlerdir. Saray nakkaşları Osmanlı saray için üretilen halı, kilim, kumaş, çini, tezhip, minyatür gibi birçok alanda sanatsal yaklaşım ve disiplinler arası etkileşimle tasarımlarını yapmışlar ve çalışmlaarını oluşturmuşlardır. Ehl-i Hiref'in üyeleri, sarayda üretilen tüm sanat eserlerinin kalitesinden sorumlu olup sarayın görsel kimliğini belirleyen en önemli figürleri olmuşlardır. 16. yüzyılda Osmanlı sarayı tekstilleri saray ve saray çevresi tarafından beğenilerek kulllanılmasına ek olarak sarayı ve İstanbulu ziyaret eden gezginler tarafından da övgüyle bahsedilmiş ve resimlerle belgelenmişlerdir. Hatta lüks eşya olarak görülen bir ticari mal olmuşlardır. Günümüzde de 16. yüzyılda dokunmuş Osmanlı saray halılarının önemli örnekleri dünyaca ünlü müze koleksiyonlarında bulunmaktadır. 16. yüzyıl Osmanlı saray halıları, Osmanlı sarayı, İstanbul camileri ve külliyelerinde kullanılmak için üretilmiş halılardır. Bu halıların tasarımları Osmanlı sarayı nakkaşları tarafından yapılarak hazırlanmış ve saraya bağlı atölyelerde üsluplarına dikkat edilerek sipariş verilerek dokunmuştur. 16. yüzyıl Osmanlı saray halılarında genel bir sanat anlayışı ve üslup birliği oluşturulmuş olduğu görülmektedir. Son dönemlerde özellikle pandemi sürecinde daha hızlanarak öne çıkan dijital sanat, gelişimi ve gelişim hızı ile "metaverse" kavramı ile uygulamalarının Yeni Medya Sanatı'na önemli ölçüde katkısı olmuştur. Çağdaş bir sanat formu olan Yeni Medya Sanatı, dijital teknolojilerin üretilerek sunulduğu ve deneyim biçimlerine dönüştürülmesiyle oluşturulmaktadır. İnternet sanatı, video sanatı, etkileşimli enstalasyonlar, artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik, ve yapay zekâ temelli çalışmaların tümü yeni medya sanatının uygulama alanlarını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Güzel Sanatlar alanında Geleneksel Türk Sanatları'nın halı tasarımlarına yeni bir bakış açısı getirilmesi fikriyle oluşturulması, eski ile yeni arasında bağlantılarla yeni bir bakış açısı ile eskiye yeni ve eleştirel yaklaşımla tasarım ve uygulamalar yapılmıştır. "16. yüzyıl Osmanlı Saray Halıları Örneğinde Yeni Medya Sanatı Alanında Tasarım Önerileri" konusunda araştırma yapılmış, elde edilen bilgi ve örnekler bağlamında Osmanlı halılarının örneklerinden yararlanılarak yeni medya sanatı düşüncesiyle tasarım önerileri oluşturulmuştur.