Mobilya tasarımında tasarımcı ve zanaat ilişkisi üzerinden kültürel sürdürülebilirlik ve Türkiye’de durum

Abstract

İkibinli yılların gündem maddesi olan sürdürülebilirlik kavramı; küresel çevre sorunlarını çözümlemeye yönelik bir bakış açısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Sürdürülebilirlik birey ve toplumların daha iyi bir yaşam sürdürmeleri için de gereklilik olarak görülmektedir. Birey ve toplulukların geleceklerini şekillendirmelerinde, ilk olarak dil, din, ırk, örf, adet ve karşılıklı ilişkiler çeşitliliği içinde kurulabilecek birliktelik için kültürel etkilerönemli hale gelmektedir. Bu bağlamda kültürün, sürdürülebilirliğin ayrılmaz bir parçası olduğu bir gerçektir. Kültürel niteliklerin toplumun varlığına ve sosyal yaşamının ilerlemesine temel oluşturması dolayısı ile sürdürülebilir gelişimidestekleyen bir unsur olarak önemli sayılmaktadır. Toplumların adil, sağlıklı ve çevreye daha saygılı bir dünyada yaşaması için gerekli olan gelişim ve değişime duyulan ihtiyacı tanımlayan sürdürülebilir gelişim kavramı ekonomik bir model olarak doğal kaynakların korunması, enerji tüketimi ve kültürel faaliyetler olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak bu kalkınma modelinin ön koşulu olan kültür ile kurduğu bağ; eğitim, ilerleme, değişim, bilim, sanat ve düşünce yapısının niteliğini oluşturan önemli bir etki yaratmaktadır. Bu nedenle kültürel etkileşimler, sürdürülebilir olanı kavramsal olmaktan çıkarıp uygulanan boyuta taşımaktadır. Kültürel verilerin sosyal katılım yoluyla sonraki nesillere aktarılmasını kapsayan kültürel sürdürülebilirlik, araştırma ve iletişimeksenli bir gelişimin tanımı haline gelmektedir. Tasarım – zanaat ilişkisini kültürel sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirebilmek için tarihsel süreçteki gelişimi incelenmiştir.20.yy zanaat tasarımları, endüstriyel üretimde zanaatların yeri, tasarımcı zanaat ilişkileri ve tasarımcı yönelimleri araştırılmıştır.Toplumsal gelişimde kültürel sürdürülebilirlik ile tasarım ilişkisi örnekler üzerinden irdelenmiş ve önemi ortaya konmuştır. Türkiye'deki durum araştırılırken Orta Asya'dan 2000'li yıllara kadar olan süreçte Türklerin kültür politikalarına bakışı tarihsel olarak incelenmiş, Türkiye'de zanaatların gelişimi, mobilya tasarımında zanaatların etkisi, kültürel sürdürülebilirliğinin gerekliliğini araştırılarak yakın tarihimize odaklanılmıştır. Türkiye'nin küresel platformlarda rekabetçiliğini ve yerel kimliklerin ülke içindeki faaliyetlerini sürdürebilmeleri önündeki sorunların tespiti için yapılan araştırmalara ek olarak; zanaatkarlar ile yapılan karşılıklı görüşmelerde elde edilen veriler aracılığıyla; yerel üretimlerin desteklenerek, hem somut olmayan kültür miraslarını korumanın önemi, hem de doğal kaynakları kullanarak ekolojik ürünlere yönelmenin gerekliliği vurgulamıştır. Sosyal sorumluluk bilinci ile hem toplumda hem de tasarım müdahalesiyle farkındalık yaratmak, yok olma aşamasına gelmiş zanaat işlerinin yeniden canlandırılması için kültür politikaları geliştirmek Türk kültür mirasının sürdürülebilirliğinin Türkiye'de üretim, gelişim ve ekonomi üzerindeki etkisine dikkati çekmek amaçlanmıştır.