Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde yer alan seçili yazma eserlerin kitap kapaklarındaki Rumi kompozisyonların analizleri

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı dönemi kitap sanatlarının önemli bir unsuru olan rumi motifinin, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde yer alan seçili yazma eserlerin kitap kapakları üzerindeki kompozisyonlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Rumi motifi, İslam sanatında figüratif anlatımın sınırlı olması nedeniyle gelişen süsleme anlayışının karakteristik bir ögesidir. Özellikle tezhip ve cilt sanatlarında hem estetik hem de sembolik yönleriyle öne çıkan bu motif, zamanla stilize edilerek geleneksel Türk süsleme sanatlarında geniş bir kullanım alanı bulmuştur. Çalışma kapsamında, muhtelif yayınlardan tezyinli ciltler tespit edilmiştir. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde yer alan farklı koleksiyonlara ait toplam 17 kitap kapağı seçilmiş; bu eserlerde dönem ve üslup ayrımı yapılmamıştır. Kapağında rumi motifi olan bu eserlerin yüksek çözünürlüklü görselleri müze kütüphanesinden talep edilmiş ve dijital ortamda yeniden çizilip analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, motiflerin biçimsel özellikleri ve kompozisyon içindeki yerleri değerlendirilmiş; rumi motiflerine ilişkin tipolojik bir katalog oluşturulmuştur. Ayrıca çalışmada, cilt sanatının tarihçesi, kullanılan teknikler ve bezeme türleri hakkında genel bilgiler verilerek, rumi motifinin Osmanlı kitap sanatındaki yeri kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Bu tez, sanatsal açıdan büyük değer taşıyan fakat uzun yıllar boyunca göz ardı edilen yazma eser kapaklarının belgelenmesi ve geleneksel motiflerin korunarak geleceğe aktarılması açısından önemli bir katkı sunmayı hedeflemektedir.