Endüstriyel mutfaklarda fonksiyonel yerleşim problemleri için üretken tasarım araçlarının seçimi: Çok kriterli bir model önerisi

Abstract

Yiyecek içecek işletmeleri hizmet sektörü içinde önemli bir yere sahip olup değerli bir istihdam alanı yaratmaktadır. Gerçekleştirilen istihdamın büyük bir kısmını ise mutfak çalışanları oluşturmaktadır. Önemli bir çalışan kitlesinin iyi oluşu ve sağlığı açısından bu mekanlarının işlevselliği ve güvenliği kritik bir önem taşımaktadır. Ancak, işletme sahiplerinin müşteri odaklı yaklaşımları nedeniyle yemek yeme alanı tasarımına verilen özen genellikle mutfak tasarımında kendi göstermemektedir. Mutfak tasarımına yeterli bütçe ayrılmaması, tasarımcının kısıtlı kaynaklarla çok boyutlu ve karmaşık problemleri çözme baskısı altında kalmasına neden olmaktadır. Bu durum, tasarımcının yoğun mental yük altında revizyonlara açık tasarımlar üretmesine yol açmaktadır. Mutfak tasarımı sürecinde, özellikle tasarımın başarısını belirleyen etmen olan mekansal yerleşim konusunda, karşılaşılan zorlukların azaltılması ve tasarımcının desteklenmesi sürecin verimliliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, sürecin optimize edilmesi için üretken tasarım araçlarının potansiyeli göz önüne alınmıştır. Ancak çalışmada, zaman ve kaynak kısıtı nedeniyle, doğrudan bir üretken tasarım aracı geliştirilmesi yerine, mevcut araçlar arasından bağlama ve tasarımcıya en uygun olanın seçimini kolaylaştıracak bir çok kriterli karar verme modeli geliştirilmiştir. Çalışma kapsamında geliştirilen model üretken tasarım araçlarının çeşitliliği göz önüne alınarak iki aşamalı olacak biçimde kurgulanmıştır. Seçim süreçleri için sezgisel ve kolay uygulanabilir yapısı nedeniyle SMART (Simple Multi-Attribute Rating Technique) yöntemi tercih edilmiştir. Modelin ilk aşamasında yöntem paradigması temelinde bir karar süreci gerçekleşirken, ikinci aşamasında spesifik bir üretken tasarım yöntemi seçimi yapılmaktadır. Geliştirilen model tasarımcılara, proje ihtiyaçlarına ve kendi yetkinliklerine en uygun üretken yöntemi seçebilme imkanı sunmaktadır. Ayrıca, seçim sonunda tasarımcının ilgili literatürde yer alan güncel çalışmalara ulaşabildiği bir eylem planı oluşturularak modele bir kılavuz niteliği de kazandırılmıştır.