2000'ler Türk Sineması'nda sinemasal mekan ve dramatik yapıya etkisi

Abstract

Bu tez çalışmasında sinema ile mekân arasındaki ilişkiden hareketle sinemasal mekânın yaratım koşulları beş ana başlık altında incelenmiştir. Bu başlıklar, her biri kendi kuramsal bağlamı içinde ele alınmakla birlikte, sinemasal mekanla kurdukları ilişkiler doğrultusunda ortak bir çerçevede değerlendirilmiştir. Mekânın insanla ve sinemayla kurduğu ilişki yaşamsal örnekler üzerinden açıklanmış; sinemasal mekânın inşasında ise sanat yönetmeninin mekânı hikâyeye, karakterlere ve atmosfere uygun şekilde tasarlarken yönetmen ve diğer yaratıcı ekip üyeleriyle birlikte kurduğu iş birliğinin önemi vurgulanmıştır. Sanat yönetmeninin bilgi birikimi, estetik vizyonu ve deneyimi doğrultusunda oluşturulan görsel dünya, perdeye yansıyan anlatı evreninin inandırıcılığını ve gerçeklik hissini doğrudan etkilemektedir. Bu gerçeklik duygusunun anlatı düzlemindeki temel iskeletini ise dramatik yapı oluşturmaktadır. Dramatik yapı ve sinemasal mekân arasındaki ilişki, film yapım süreçlerinde sanat yönetmeninin görev ve sorumluluklarını daha da görünür kılmakta; sanat yönetmeninin görsel dünyayı inşa etmede üstlendiği rolü ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, 2000'ler Türk sineması odağında ele alınan filmler ve mekân temsilleri, dönemin atmosferi ve problemleri hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Dolayısıyla, çözümleme bölümüne geçilmeden önce sinemasal mekânı biçimlendiren temel unsurlar ile bu dönemin politik, ekonomik ve sosyolojik dinamikleri bir arada değerlendirilmiş; sinemasal mekânı yaratım koşullarını çok yönlü bir bakışla ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, "2000'ler Türk sinemasında mekânın inşası ve kullanımı nasıldır?" sorusu temel alınarak seçilen filmlerde ortak tema ve mekân kullanımları belirlenmiş ve analiz edilmiştir. Değişen İstanbul temsili, Anlat İstanbul (2005) filmi örneği üzerinden ötekileştirilmiş karakterler ve mekân kullanımı bağlamında incelenmiştir. Filmin sanat yönetmeni Veli Kahraman ile gerçekleştirilen röportaj hem filmin görsel dünyasının yaratım sürecini daha iyi anlamaya olanak sağlamış hem de değişen İstanbul temsiline dair çıkarımlar yapılmasına katkı sunmuştur. Röportaj bulguları, filmdeki mekân kullanımının dönemin sosyal ve kültürel değişimleriyle nasıl bağlantılı olduğunu anlamak için çalışmaya eklenmiştir. Bu tez çalışmasında nitel yöntemler kullanılmış; film analizi, röportaj ve literatür taraması birlikte yürütülmüştür. Çalışmanın sonucunda, 2000'ler Türk sinemasında sinemasal mekânın konu ve estetikle bütünleştiği; taşra-kent ikiliği, metropol temsilleri ve öteki kavramları üzerinden öne çıktığı gözlemlenmiştir.