Türk sinemasının sektörel yapısı (2020-2024)

Abstract

Türk sineması, başlangıcından günümüze uzanan tarihsel süreçte belirli ekonomik, sosyal ve teknolojik koşullar içerisinde gelişmiş ve üretim modelinde yaşanan her türlü gelişme, sinema sektörünün yapısal özelliklerini yeniden şekillendirmiştir. Bu gelişmeler, sektördeki sermaye yapısının yanı sıra sektörel organizasyon modellerini de etkileyerek zamanla büyük sermaye gruplarının egemen olduğu bir yapılanmanın oluşmasına zemin hazırlamıştır. 2000'li yılların ortasından itibaren yıllık film sayısında yaşanan artışa karşılık yapım, dağıtım ve gösterim süreçlerinde az sayıda sermaye grubu hâkim konuma gelmiş ve sınırlı kaynaklara sahip üreticiler sektörde varlık göstermekte güçlük çekmiştir. Sinema sektörünün bu sermayeye dayalı yapısında üretim hiyerarşik bir zeminde ilerlerken sinema ve dizi çalışanları emek süreçlerinde güvencesizleşmiştir. Sektörün güncel yapısında var olan eşitsizlikler ve ekonomik kırılganlık özellikle kriz dönemlerinde görünürlük kazanmıştır. Bu kapsamda COVID-19 pandemisi önemli bir yapısal eşik olarak öne çıkmaktadır. Bu tez, Türk sinemasının tarihsel gelişim süreci ekseninden hareketle değişen üretim ilişkileri ve sosyo-ekonomik dönüşümler çerçevesinde sinema sektörünün güncel yapısını çok boyutlu bir biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, ekonomik göstergeler, üretim aşamaları, sermaye yapıları ve emek süreçleri ele alınarak mevcut sektörel yapı bütüncül bir perspektifle değerlendirilmiştir. İlk bölümde Türk sinemasının tarihsel gelişimi genel boyutlarıyla aktarılmış, ikinci bölümde sektörün güncel ekonomik durumu incelenmiştir. Üçüncü bölümde yapım, dağıtım ve gösterim aşamaları ile bu alanlardaki yoğunlaşmalar ve üreticilerin pazar payları değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise, emek süreçlerinin konumu irdelenmiştir. Araştırmada niteliksel ve niceliksel yöntemler birlikte kullanılmış; tarihsel bağlamın inşası amacıyla literatür taramasına başvurulmuştur. Güncel yapının analizinde ulusal ve uluslararası sektör raporları, Box Office verileri ve Türkiye İstatistik Kurumu'nun yayımladığı niceliksel veri setlerinden yararlanılmıştır. Emeğin yapısı incelenirken sektör çalışanlarının deneyimini doğrudan aktarabilmek adına gerçekleştirilen kişisel görüşmelere yer verilmiştir. Elde edilen bulgular, pandemi sonrası dönemde sektörde ekonomik bir daralma yaşandığına işaret etmiş ve sinema üretiminin yapım, dağıtım ve gösterim aşamalarında oligopolistik bir yapının var olduğunu ortaya koymuştur. Sermaye yapısında görülen yoğunlaşmaya karşın emek sürecinin parçalı ve örgütsüz nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır.