Edremit'in zeytinyağı üretim hafızası ve mirası bağlamında selatin zeytinyağı fabrikası koruma projesi

Abstract

Edremit hem yapıları hem de ekonomik tarihi ile önemli bir endüstriyel geçmişe sahiptir. 19. yüzyılda tarıma dayalı bir ekonomiye sahip olan Edremit, özellikle zeytinyağı üretimiyle öne çıkmıştır. Zeytin üretimi, şehrin hem sosyo-ekonomik yapısında hem de fiziksel gelişiminde belirleyici olmuştur. Bu bağlamda zeytinyağı fabrikaları, dönemin en önemli endüstriyel yapıları arasındadır. Zeytinyağı işleme tesisleri, yerel ekonominin gelişimini desteklemiş ve kentin kentleşme sürecinde önemli bir rol oynamıştır. Endüstriyel yapılar genellikle büyük ölçekli ve sağlam yapılar oldukları için, bu tür yapıların korunarak yeni işlevlerle kullanılması hem ekonomik hem de kültürel faydalar sağlar. Yeniden işlevlendirme projeleri, yerel halkın geçmişle bağ kurmasına olanak tanırken aynı zamanda turizmi canlandırmak için de büyük bir potansiyele sahiptir. Selatin Zeytinyağı Fabrikası, 1899 yılında kurulmuş olup dördüncü kuşak zeytinyağı üreticisi tarafından işletilmektedir. Fabrika, Edremit Körfezi'nden özel olarak seçilen zeytinlerden uluslararası ödüllü zeytinyağı üretmektedir. Mimarî yapısı, bölgenin zeytin, zeytinyağı ve sabun sanayiinin tarihsel gelişimi doğrultusunda şekillenmiş ve kültürel mirasın bir parçası olmuştur. Bu tez, Edremit'in zeytinyağı üretim geçmişini ve bu geçmişin mimari izdüşümlerini koruma odaklı bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışma kapsamında, endüstri mirası kavramı teorik çerçevede açıklanmış; ulusal ve uluslararası örneklerle zeytinyağı fabrikalarının kültürel değerleri tartışılmıştır. Edremit bölgesindeki tarihi zeytinyağı fabrikaları karşılaştırmalı olarak incelenmiş, bu yapılara özgü üretim tipolojileri ve mimari özellikler belgelenmiştir. Tezin odak noktası olan Selatin Zeytinyağı Fabrikası'nın mevcut durumu detaylı olarak analiz edilmiş; yapıya ait restitüsyon ve restorasyon projeleri, 1930 ve 1948 yapı dönemleri doğrultusunda ayrı ayrı geliştirilmiştir. Bu çerçevede, özgün üretim düzenini korunarak işlevsellik kazandırmayı hedefleyen bütüncül bir yeniden işlevlendirme modeli önerilmiştir. Çalışma, üretim belleğini yaşatmaya yönelik koruma yaklaşımıyla endüstri mirasına sürdürülebilir bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.