Topkapı Sarayı Müze Kütüphanesi Hazine 2137 envanter nolu müzehhep albümün incelenmesi

Abstract

Topkapı Sarayı Müzesi arşivinde H.2137 envanter numarası ile kayıtlı olan albümün 39 x 29 cm olan ölçüsü kitap üst kısa kenarından kesildiği için olması gereken ölçüden küçük olarak envanter kayıtlarına girmiştir. Topkapı Sarayı Mı̈zesi Kütüphanesi, Hazine 2137 numaralı albüm (TSMK, H.2137), Muhammed Salih el-hakanî tarafından yazılan önsöz metnine göre, Özbek Astrahanlı hükümdarı Veli Muhammed Bahadır Han için h.1018/m.1609-10 tarihinde, muhtemelen dönemin saltanat merkezi Buhara'da hazırlanmıştır. Albümün cildi, sayfa kenarı bezemeleri ve bazı tezhipli yaprakları dönem üslubuna uygundur. Bununla birlikte murakkada, 16. yüzyıl Özbek/Buhara üslubunda sadece bir minyatür ve bu döneme ait olduğu düşünülen, Mahmud İshak Şehabî imzalı sekiz kıt'a yer almaktadır. Murakkadaki tasvirlerin çoğunluğu ise, 17. yüzyıl başı-16.yüzyılın ise sonuna ait, Hint Sultanlıklarından Bicapur ekolündeki örneklerden oluşmaktadır. Albümde, ayrıca, Safevî Kazvin ve İsfahan üslubundaki tasvirler, Avrupa gravürleri ve 16. hat örnekleri bulunmaktadır. Bu örnekler 16.yüzyıl Safevi hattatların imzasını taşır. TSMK H.2137 numaralı murakkanın kendisinden de önemli olarak addedilen "önsöz" metnine ilişkin yayınları Thackston ve Roxburgh kitabında albümün önsözünü değerlendirmiştir. Ayrıca, birçok yayınlarda bu albümün önsöz kısmı, tasvir ve hat örneklerini içeren bazı yapraklar yayımlanmıştır. Albümde yer alan iki sayfa 17.yüzyılda yer alan Babürlü minyatürlerin bilgileri Topkapı Saray Müzesi İslam Minyatürleri kitabında yayınlanmıştır. Eserle ilgili birçok yayın daha olmakla beraber bu tez çalışmasında eserin yazı, minyatür ve gravürleri dışında kalan tezhipli alanlar ve motifler icelenerek belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Bu sayede bir döneme ışık tutan desen kompozisyonları ve bu kompozisyonları oluşturan motifler tek tek çizilerek kayıt altına alınmıştır.