Türk ve İslam Eserleri Müzesi Kütüphane'sinde yer alan Şehname-i Firdevsi'lerin tezhip açısından incelenip karşılaştırılması ve günümüz tezhip anlayışıyla yorumlanması

Abstract

Çalışmamızda Türk ve İslam Eserleri Müzesi Kütüphanesi'nde yer alan Şehnâme-i Firdevsî nüshaları tezhip sanatı açısından incelenmiş, dönemlerine göre karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Çalışmanın temel amacı, Türk ve İslam Eserleri Müzesi Kütüphanesi'nde bulunan Şehnâme-i Firdevsî yazmalarındaki tezhip anlayışını tarihsel süreç içerisinde değerlendirmek ve tezhip sanatına olan katkılarını ortaya koymaktır. Kütüphane 'de toplamda sekiz farklı tezyini Şehnâme nüshası vardır. Bu elyazmalarındaki tezyinat özellikleri detaylıca incelenip analiz edilmiştir. Tespit edilen bulgular sonucunda seçilen Şehnâme-i Firdevsî'lerin beşi Safevi, ikisi Timur, biri Akkoyunlu Türkmen dönemine ait olduğu belirlenmiştir. Timur dönemine ait iki nüshada, özellikle Tebriz atölyelerinin etkisi ile gelişen "Naif Üslup"un izleri görülmüş; yalın rumi kompozisyonlar, beyaz dendanlı simetrik paftalamalar dönemin öne çıkan tezhip anlayışını yansıtmaktadır. Türkmen üslubu ile hazırlanan elyazması ise renk ve teknik bakımdan Safevi dönemi eserlerine geçiş niteliği taşımaktadır. Belirlenen Safevi dönemi Şehnâme- Firdevsi nüshalarında daha ince işçilik, canlı renkler ve halkarda kullanılan hayvan resimleri dikkat çekmektedir. Bu döneme ait eserlerde Kızılbaş tacı gibi sembolik unsurların yer alması dönemin özellikleri arasındadır. Türk ve İslam Eserleri Müzesi Kütüphanesi'nden temin edilen Şehnâme-i Firdevsi nüshaları, ait oldukları dönemlerin sanat anlayışını yansıtması bakımından önemlidir. Her bir yazma, dönemin tezhibi hakkında bilgi vermektedir. Elde edilen bulgular sadece edebiyat ve sanat açısından değil tarihsel ve kültürel olarak da önemli bir yere sahiptir. Bu yönüyle gelecekte yapılacak sanatlar ve sanatkârlar için bir kaynak niteliği taşımaktadır.