Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde yer alan seçili yazma eserlerdeki halkârlı kitap kapaklarının incelenmesi

Abstract

Halkâr el yazması kitapların cilt ve sayfa tezyinatlarında kullanılan önemli bir tekniktir. Çıkış yeri Orta Asya olan tezhip sanatı 16. yüzyılda Osmanlı saray nakkaşhanesinde bezenen tezyini eserlerle zirveye ulaşmıştır. 15. Yüzyılda halkâr tekniğinin ilk örnekleri Osmanlı yazma eserlerinde görülmektedir. Altın ile yapılan ince işçilikli bezeme tarzı olan halkâr tekniği kitap sanatlarında sıklık uygulanmıştır. Kitap kapaklarındaki halkârlı bezemelerin motif, kompozisyon, form ve boyama teknikleri açısından kapsamlı biçimde incelenen akademik çalışmalar günümüzde sınırlıdır. Bir nebze de olsa bu boşluğu gidermek amacı ile kitap, makale ve yayınlanan tezlerden faydalanılarak konu ile ilgili literatür çalışması tamamlanmış ve envanter numaraları tespit edilmiştir. TSMK envanterlerine kayıtlı olan 20 adet halkâr motifli ve lake tekniğini içeren yazma eserin yüksek çözünürlüklü görselleri TSMK 'den temin edilmiştir. TSMK'nin Hazine, 3. Ahmet, Revan, Medine ve Emanet Hazinesi kitaplığı envanterlerine kayıtlı nadide ciltlerin arasından seçilen halkâr tekniğiyle bezenmiş kitap kapakları ayrıntılı olarak incelenmiş bezeme unsurları çizimlerle desteklenerek analizleri yapılmıştır. Bu tez çalışmasında tezhip sanatında önemli bir yere sahip olan halkâr tekniğinin tarihsel gelişimi, kitap kaplarında uygulama özellikleriyle birlikte ele alınmıştır. Farklı dönemlere ait nadide el yazması halkârlı kitap kapaklarının motif, üslup, teknik ve kompozisyon zenginliği yapılan analiz sonucunda ortaya konmuştur. Her dönemin kendine ait estetik anlayışının cilt bezemelerine yansıdığı görülmüştür. Bu tezde elde edilen bulguların halkâr tekniği üzerine gelecek günlerde yapılacak olan akademik araştırmalara ve sanatçıların uygulamalarına yol gösterici bir kaynak teşkil etmesi hedeflenmektedir.