Hat sanatı ve hat sanatından etkilenen soyut sanatta görsel örgütlenme

Abstract

Hat sanatı Arap alfabesini ve oluşturulduğu dilleri bilen kişilerin bakışıyla içerik kazanmakta, bu içeriğe tamamen yabancı kişiler tarafından soyut resim olarak, dolayısıyla yalnızca biçimsel yönüyle algılanmaktadır. Bunun üzerine soyut sanat ve hat sanatı arasında bir ilişki olduğu düşüncesi ile yapılan araştırmalar, farklı ülkelerde hat sanatından etkilenerek ve onu işlerine dahil ederek soyut işler üreten sanatçıları örnek olarak göstermiştir. Bu karşılaşmalar bağlamında yapılan araştırmalar; hat sanatının sadece içeriksel değil, biçimsel yönüyle de görsel etkisinin güçlü olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, görsel etkinin sebeplerinin anlaşılması için, hat sanatının biçimsel yönünün incelenmesi, görsel örgütlenme düzeninin çözümlenmesi hedeflenmiştir. Hat sanatı kendi alanında incelenmiş; gelişme, oluşturulma sürecine ve üretilen işlere dair bilgi sahibi olunmuştur. Daha sonra, biçimsel etkisine olanak sağlayan temel sanat öge-ilkeleri ve Gestalt ilkeleri temelinde incelenmiş; hat sanatının görsel örgütlenme düzenine dair tespitler yapılmıştır. Hat sanatında usta-çırak ilişkisiyle günümüze gelmiş görsel algılamaya yönelik bazı yöntemler ifade edilmiştir. Hat sanatının soyut sanatla ilişkisi irdelenmiş, hat sanatının içinde bulunduğu kültür dolayısıyla da soyut sanatla ilişkili olduğu; bu ilişkiyi hat sanatında karalama çalışmalarının kuvvetlendirdiği görülmüştür. Farklı ülkelerdeki sanatçıların, soyut sanat üretimlerinde hat sanatına yönelme süreçleri araştırılmıştır. Hat sanatından etkilenen soyut sanatın, hat sanatı ile karşılaştırmalı olarak görsel örgütlenme düzeni incelenmiş; bu iki sanat türünün ortak ve farklı yönleri tespit edilmiştir. Bu tespitlerin; hat sanatını ve soyut sanatı biçimsel yönden okuyabilmeye ve hat sanatı etkili çalışmaları tanıyabilmeye olanak sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca, iki ayrı sanat türünde farklı şekillerde kullanılan fakat aynı görsel algılama biçimine hizmet eden öge ve ilkelerin tespit edilmesi ile, bu tespitlerden farklı disiplinlerdeki üretimlerde yararlanılabileceği düşünülmektedir.