Postkolonyal teorilerle performans sanatı: Türkiye üzerine eleştirel bir okuma

Abstract

20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişen postkolonyal teoriler, sömürgeciliğin devam eden etkilerine ve farklılaşan biçimlerine yönelik eleştiriler geliştirerek Avrupa merkezcilik, yerellik, kimlik, dil, toplumsal cinsiyet ve beden gibi kavramları yeniden düşünmeye açmıştır. Teorilerin öne sürdüğü mâdun perspektifiyle duyulur kılınan "öteki" kimliklerin çok sesli mevcudiyeti, toplumsal dönüşümde önemli roller üstlenmiştir. Duyulur olanın politikasını tersyüz eden bu yeni bakış açıları, tarihin ve toplumsal alanın alternatif düşünümünü mümkün kılmaktadır. Sanat da bu süreçte yalnızca estetik bir alan olarak değil, "duyumsanabilir olanda yeni dağılımlar yapmayı" mümkün hale getiren politik bir alan olarak belirmektedir. Sürekli yeni etkileme ve etkilenme yolları arayan, giderek toplumsal düşünüm ve dönüşümün ayrılmaz parçası haline gelen sanatın yöntemsel olarak zengin ve çeşitliliğe olanak sağlayan çağdaş formları sanatta ifade ve eylem alanını genişletmektedir. Bu bağlamda bir çağdaş sanat pratiği olan ve postkolonyal teorilerle aynı dönemde öne çıkan performans sanatı, bireysel ve toplumsal olanın sınırlarını zorlayan ve var olan yapıları dönüştürebilen güçlü pratikler üretmektedir. Sanatçıların bedenlerini bir ifade aracı olarak kullandığı performanslar, kültürel, politik ve duygusal olandan bağımsız düşünülemez. Performans etrafında gelişen "performatif estetik", sanatın hem icra boyutunu hem de izleyiciyle kurduğu duygusal ve toplumsal ilişkiyi yeniden tanımlar. Bu tez çalışması; performatif ifadeyi, çağımıza zorunlu olarak eşlik eden kopuşun postkolonyal izleriyle takip ederek yeni tahayyül ve yaratıcı pratiklere yansımasının var olan sınırları genişletme imkânlarını ele almak istemektedir. Postkolonyal tartışmalarla performativitenin ve performans sanatının kendine özgü politik ve estetik rejimlerini düşünürken, duygu ve coğrafya temelli bir zeminde bu iki alanın ortaklaşan meramını ve birbirini besleyen yanlarını düşünmeyi amaçlar. Tartışmaları Türkiye'ye de taşıyarak alana kanonik olmayan okuma biçimleriyle bir giriş yapmak ister. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye bağlamında yapılacak yakın okumalarla birlikte performatif estetiğin ve postkolonyal tahayyülün nasıl bir araya geldiğini ve birlikte nasıl imkânlar yaratabileceğini araştıracaktır.