Yeni endüstriyel şehircilik yaklaşımı: Kuzey Bomonti örneği

Abstract

Küresel ölçekte kent ekonomilerinde yaşanan dönüşüm, özellikle birçok gelişmiş metropolde belirginleşen sanayisizleşme süreçleri ile karakterize olmuş, zaman geçtikçe sürecin mekânsal, toplumsal ve ekonomik sonuçları, endüstriyel faaliyetlerin kentsel bağlamdaki rolünün yeniden ele alınmasını zorunlu kılmıştır. Günümüzde sanayinin salt kirlilik ve köhneme kaynağı olarak görülmesinden, belirli endüstriyel biçimlerin kentsel canlılığa, dayanıklılığa ve ekonomik çeşitliliğe katkıda bulunma potansiyelinin fark edilmesine doğru bir anlayış değişimi yaşanmaktadır. Kent merkezlerinde arazi değerlerinin astronomik yükselişi ve yüksek rant beklentisi gibi ekonomik ve politik faktörlerin birleşimi, üretimin kentte yarattığı gürültü, atık yönetimi ve lojistik gibi sorunlar, yapısal stokların köhneleşmesi ve özellikle İstanbul gibi kentlerde mevcut afet riski gibi faktörler üretim faaliyetlerinin dışlanmasını meşrulaştıran gerekçeler olarak kullanılmaktadır. Üretim fonksiyonları; lüks konut, ofis ve alışveriş merkezleri gibi yüksek rant getiren faaliyetlerle rekabet edememekte, üretim faaliyetlerinin kent merkezlerinden dışlanması, arazi rantını maksimize etme amacı güden, kentsel politikalar ve planlama eksiklikleriyle desteklenen, deprem riskini dahi bir fırsat olarak gören sistematik bir sürecin sonucuna dönüşmektedir. Bu problemlere yanıt olarak, son yıllarda farklı yaklaşımlar geliştirilmiş ve "Yeni Endüstriyel Şehircilik" bu yaklaşımlar içerisinde günümüz paradigmalarını iyi değerlendiren bir söylem olarak önem kazanmıştır. Bu yaklaşım, sanayi sonrası kentlerin yapısal dönüşümünü üretken bir düzlemde mekânsal olarak yönetmeyi ve yönlendirmeyi amaçlayan; kentler, insanlar ve endüstri arasındaki ilişkileri yeniden düşünen, üretimin kentle entegrasyonunu tanımlayan kavramsal ve pratik bir değişimdir. Sanayinin sadece ekonomik bir unsur olarak değil; sosyal, kültürel ve mekânsal bağlamlarıyla birlikte ele alınan bir bileşen olmasını sağlayarak, kentsel dirençlilik, ekonomik canlılık ve sosyal kapsayıcılık ilkeleriyle uyumlu bir şehircilik anlayışını temsil eder. Bu çalışmada; İstanbul'un Şişli ilçesindeki Kuzey Bomonti alt bölgesi, kent merkezinde üretim faaliyetlerinin devam ettiği hibrit bir örnek alan olarak değerlendirilmiş ve bir dizi kentsel analiz filtresinden geçirilerek tanımlanmıştır. "Yeni Endüstriyel Şehircilik" yaklaşımının teorik altyapısını, alanın tarihsel kimliği ve mevcut potansiyeli ile birleştiren, üretim faaliyetlerinin kent içi varlığını devam ettirirken farklı fonksiyonların birlikteliğinden gelecek sinerjinin yerel bir endüstriyel ekosistem kurmasını amaçlayan örnek bir mekân kurgusu geliştirilmiştir. Bu çalışma, kent merkezindeki üretim faaliyetlerinin sürdürülebilir biçimde varlığını korumasını aynı zamanda kentsel mekânın ve sosyal yaşamın ayrılmaz bir parçası olarak yeniden konumlandırılmasını savunmaktadır.