Rönesans chanson'larında kalış tasarımları

Abstract

Bu çalışma, 15. yüzyılın başından 16. yüzyılın sonlarına kadar uzanan süreçte, Rönesans dönemi chanson repertuvarında kalış tasarımlarını tarihsel, teorik ve analitik boyutlarıyla ele almaktadır. Kalışlar, yalnızca müziksel kapanış unsurları olarak değil, aynı zamanda dönemin modal, kontrapuntal ve sonorite anlayışlarının yapısal göstergeleri olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Rönesans chanson'larındaki kalış tasarımlarını dönem teorileri ve güncel akademik yaklaşımlar ışığında inceleyerek, bu tasarımların kompozisyonel dönüşümlerini ve yapısal özelliklerini ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında toplam 60 chanson analiz edilmiş; üç ve dört sesli chanson'lar ayrı ayrı dönemlere ayrılarak değerlendirilmiştir. Kalış tasarımları, Köln Okulu teorisyenlerinin diyadik modelleri, Zarlino'nun türleri ve 17. yüzyılda ortaya çıkan Printz'in çoğunluğu triyadik yapıda olan kalış modelleriyle karşılaştırılarak incelenmiştir. Bulgular, özellikle 16. yüzyılda diyadik yapıdan triyadik ve akor temelli anlayışa doğru belirgin bir eğilim gözlenmiş; bassus partisindeki hareketlerin fonksiyonel işlev kazanmaya başladığı tespit edilmiştir. Kalışların ritmik yapısında, senkop ve disonans unsurlarını içeren diminuta türünden, homofonik karakter sergileyen simplex türlerine doğru bir yönelim tespit edilmiştir. Ayrıca, kalışların mod içindeki konumları incelenmiş, birinci ve beşinci derecelerin sıklıkla tercih edildiği ortaya çıkmıştır. Bu bulgular ışığında, kalışların Rönesans müziğinde sadece kapanış işleviyle sınırlı kalmayıp, dönemin değişen kompozisyon tekniklerini ve duyuşsal beklentilerini şekillendiren temel bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.