Bütünleşik afet yönetim sistemi çerçevesinde süleymaniye dünya miras alanı

Abstract

Tarihi ve kültürel miras alanları hem doğal hem de yapay riskler karşısında savunmasız bir durumdadır. Bu alanların korunması için sadece fiziksel müdahalelere değil, yönetsel müdahalelerin de olduğu bütüncül bir yaklaşıma ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle de UNESCO Dünya Miras Listesi'ne girerek evrensel koruma ilkeleri ile korunması gerekli alanlar, çok katmanlı özellikleri sebebiyle sürdürülebilir koruma ilkeleri kapsamında planlanmalıdır. Bu tez çalışması, deprem riski kapsamında Süleymaniye Dünya Miras Alanı'nın karşı karşıya olduğu riskler karşısında uygulanabilir ve çok aktörlü bir bütünleşik afet yönetişim yaklaşımı önerisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Süleymaniye'de, ülke genelinde de olduğu gibi planlama ve afet yönetim süreçlerinde eşgüdüm eksikliği, aktörler arası rol belirsizliği ve özellikle yerel halkın sürece yeteri kadar dahil edilememesi gibi problemler öne çıkmaktadır. Bu sebeple bu tezde, afet yönetiminin bir sistem ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiği vurgulanarak çok aktörlü, katılımcılığı esas alan ve kentleri dirençli kılmayı hedefleyen bir yönetişim modeli önerilmiştir. Model, kentsel dayanıklılık ve bütünleşik afet yönetimi kavramlarının odağında belirlenen ilkeler doğrultusunda önerilmiştir. Bu modelde, merkezi kurumlar, yerel kurumlar, akademik kurumlar, uluslararası kurum ve kuruluşlar, sivil toplum kuruluşları ve mahalle ölçeğindeki yerel topluluklar yer almaktadır. Aynı zamanda bu aktörlerin birbirileri arasındaki iş birliği mekanizması da modele aktarılmıştır. Ele alınan aktörlerin görev ve sorumlulukları net bir şekilde tanımlanarak afet anı, sırası ve sonrası uygulamalarındaki belirsizliğin önüne geçmek, bu şekilde hızlı ve doğru müdahalelerin sağlanabilmesi hedeflenmiştir. Sonuç olarak, bu tezde geliştirilmiş olan yönetişim yaklaşımı kapsamında Süleymaniye Dünya Miras Alanı'nın sadece tarihi ve kültürel değerlerle korunması değil, özellikle risk potansiyeli yüksek afetler karşısında dirençli bir yapıya kavuşması ve kendini yaşatarak gelecek nesillere aktarılması için öneriler sunulmuştur. Bu yaklaşımla birlikte tarihi ve kültürel miras alanları için sürekliliği sağlanan, kapsayıcı ve uygulanabilir afet yönetim sistemi stratejilerinin oluşturulmasına katkı sunmak oldukça önemlidir. Özellikle de insanlığın ortak mirası olan Dünya Miras Alanları gibi özgün, geçmiş medeniyetlerin yaşamını ve değerlerini günümüze taşıyan alanlarda sürekliliğin sağlanması ve gelecek nesillerin de bu değerleri görebilmesini sağlamak amacıyla yenilikçi planlama ve yönetişim yaklaşımlarının geliştirilmesi önemlidir.