Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde bulunan h.1500 envanter numaralı Şahname-i Firdevsi'nin tezhip açısından incelenmesi ve günümüz tezhip anlayışı ile yorumlanması

Abstract

Çalışmada Firdevsi'nin Şahname adlı eserinin tezhipleri incelenmiştir. 1560 yılı civarında tamamlandığı düşünülen eser İstanbul'da Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine Kitaplığı'nda H.1500 envanter numarasıyla kayıtlıdır. Eserin hattatı Nunimeddin el Avhadî Hüseynî, müzehhibi Ruzbihan Şirazi'dir. Toplamda 705 varak olan eserde müzehhep 2 bölüm başı sayfası, 2 karşılıklı serlevha formunda hazırlanan başlangıç sayfası, 2 bölüm sonu sayfası ve 40 minyatürlü sayfa bulunmaktadır. Eser Ruzbihan'ın bugüne ulaşan imzalı eserlerindendir. İmzası hem kitabın başlangıcındaki çift sayfa takdim tezhibinde (y.1b-2a) hem de ana metnin başladığı sayfanın tezhibinde (y. 15b) bulunmaktadır. Eserin hem cilt tezyinatında hem de tezhip ve minyatürlerinde Safevi döneminin etkileri bulunmaktadır. Serlevha formunda hazırlanmış başlangıç sayfalarında (y.1b-2a) yer alan bezemelerde kullanılan tezhip bulutları da hem Safevi döneminde hem Ruzbihan'ın eserlerinde sık kullanılan motiflerdir. Eserde sarılma, hurde, yalın ve sencide rumiler, hatai ve penç motifleriyle birlikte zengin tığ ve bordür tasarımları vardır. Eserde genellikle minyatürlerin karşı sayfalarında üçgen formunda düzenlenmiş koltuk bezemeleri kullanılmıştır. Minyatürler üstün nitelikte tasarımlı ve işçiliklidir. Bununla birlikte minyatürlü sayfalarda çoğunlukla negatif tarzda yapılmış tezyinat bulunmaktadır. Günümüze kadar ulaşan eserler arasında tezhip ve minyatür tezyinatıyla kendisine hayran bırakan Şahname-i Firdevsi eserini değerli kılan diğer özelliği de yy.lardır yazılan ve araştırılan bir edebi eser olmasıdır. Bu yönüyle uzun yıllar geleneksel sanatlar, edebi sanatlar ve sanatkârlar için kaynak niteliğinde olacaktır.