Cam ve seramik endüstrisinde sürdürülebilirliğin tasarımcı perspektifinden değerlendirilmesi

Abstract

Bu tez, sürdürülebilirlik süreçlerinin tasarımcı perspektifinden değerlendirilmesi ve tasarımcının süreçte büründüğü kimliklere dair literatürde saptanan çalışma boşluğu üzerine gerçekleştirilmiştir. Çalışma, seramik ve cam endüstrisinde endüstriyel tasarımcıların sürdürülebilirlik süreçlerinde ne şekilde rol aldıklarını ve nasıl konumlandırıldıklarını incelemektedir. Bununla birlikte tasarımcıların çalışma alanlarında etki ve yetkilerini sınırlandıran faktörleri, etkileşim içinde oldukları sürdürülebilirlik süreci paydaşlarıyla iletişim ve iş dağılımlarını değerlendirmektedir. Araştırma sonucunda, sektörde aktif çalışan tasarımcılar ile yapılan görüşmelerden elde edilen veriler literatürde mevcut bilgiler ışığında değerlendirilerek analiz edilmiştir. Sürdürülebilirlik, çok boyutlu bir kavram olarak ekonomik, çevresel, sosyal ve kültürel dinamikleri kapsayan bütünsel bir yaklaşımı temsil etmektedir. Endüstriyel tasarım, üretirken tüketen bir disiplin olması sebebiyle bu dinamiklerin tamamıyla ilişkili olarak sürdürülebilirlik süreçlerinde merkezi bir konumdadır. Bu noktada bilinçli üretim ve bilinçli tüketim ilkeleri önem kazanmaktadır. Söz konusu ilkelerin belirlenmesinde sürdürülebilirliğin tarihsel süreci, mevcut çalışmalar ve ortaya çıkan sektörel gereklilikler ve yapısal engeller yol gösterici olmaktadır. Araştırma sürecinde yöntem olarak öncelikle kapsamlı literatür taraması ardından nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme ve bu görüşmelerden elde edilen verilerin tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmesi tercih edilmiştir. Araştırmada, Türkiye'de seramik ve cam sektöründe büyük ölçekli endüstriyel üretim yapan firmalarda çalışan 10 endüstriyel tasarımcıyla yapılan görüşme sonuçları analiz edilmiş ve bu veriler doğrultusunda tasarımcının süreçteki konumu ve etkisi değerlendirilmiştir. Oluşturulan veri seti ile tasarımcının süreçteki rolü ve sorumlulukları, sürece sağladığı etki, etkisini sınırlandıran faktörler, endüstriyel tasarım ve sürdürülebilirliği ilişkilendiriş biçimi ve sürdürülebilir tasarımın geleceğinde tasarımcının konumuna dair öngörüleri ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir. Sonuç ve Öneriler bölümünde literatür taraması ve yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucu elde edilen veriler doğrultusunda tasarımcının konumuna dair saptamalar yapılmış ve değerlendirmeler sonucunda endüstriyel tasarımcıların sürdürülebilirlik süreçlerinde daha etkin rol alabilmeleri ve sürece sağladıkları katkının artırılması yönünde öneriler geliştirilmiştir. Sonuç olarak bu tez, sürdürülebilirlik kavramına ve ilgili süreçlere dair farkındalığın artmasına ve süreçlerde iş birliğinin, iş bölümünün ve iş takibinin sorumlularının belirlenmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Belirlenen iş akışında endüstriyel tasarımcının iş alanı ve tanımını netleştirmeyi öngörmektedir. Aynı zamanda alanda çalışacak araştırmacı ve tasarımcılara derinlemesine bir kaynak oluşturmayı ve sürdürülebilirlik süreçlerinde belirlenen hedeflere ulaşma noktasında yeni bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır.