Öğrencilerin akademik iyimserlik düzeylerinin matematik epistemolojik inançları üzerindeki etkisi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin matematik odaklı epistemolojik inançlarının akademik iyimserlik düzeylerini yordayıp yordamadığını incelemektir. Belirtilen amaç doğrultusunda, çalışma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim döneminde İstanbul ili Avrupa yakasında 25 ilçede bulunan ortaokul kurumlarında öğrenim gören 528.983 öğrenci oluşturmaktadır. Evreni temsil eden örneklem, tabakalama örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Tabakalar okulların bulunduğu ilçelerin coğrafi konumlarına göre ayrılarak Kuzey Bölge (Arnavutköy, Sarıyer, Eyüpsultan, Çatalca, Silivri), Merkez Bölge (Beşiktaş, Beyoğlu, Şişli, Kağıthane, Gaziosmanpaşa, Bayrampaşa, Fatih), Güney Bölge (Bakırköy, Bahçelievler, Zeytinburnu, Bağcılar, Güngören, Esenler) ve Batı Bölge (Avcılar, Esenyurt, Küçükçekmece, Büyükçekmece, Beylikdüzü, Sultangazi) olarak belirlenmiştir. Her tabakayı temsil eden örneklem 1252 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri Matematik Odaklı Epistemolojik İnanç Ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen Öğrenci Akademik İyimserlik Ölçeği ile toplanmıştır. Araştırma verileri SPSS24 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Veri setinin ölçek alt boyutlarında normallik varsayımını sağladığı görülmüş ve parametrik testlerin kullanılmasına karar verilmiştir. Araştırmanın alt amaçları doğrultusunda, öğrencilerin akademik iyimserliği, matematik odaklı epistemolojik algıları, ölçekler ve alt boyutlarına ilişkin ortalama puanları hesaplanarak; öğrencilerin özelliklerine göre matematik odaklı epistemolojik inançları ve akademik iyimserliklerine ilişkin karşılaştırmalar t-testi ve ANOVA testi ile yapılmıştır. Akademik iyimserlik ve matematik odaklı epistemolojik inanç arasındaki ilişkiler Pearson çarpım moment analizi kullanılarak incelenmiş ve öğrencilerin akademik iyimserlik düzeylerini matematik epistemolojik inançlarının ne düzeyde yordadığını hesaplamak için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, öğrencilerin akademik iyimserlik algıları yüksek, matematik odaklı epistemolojik inançlarının orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, öğrencilerin cinsiyetlerine göre akademik iyimserliğin öğretmene güven ve okulla özdeşleşme alt boyutlarında farklılaşmadığı, ancak akademik vurgu boyutunda kız öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Öğrenci akademik iyimserliğinin, sınıf düzeyi değişkenine göre alt sınıflar lehine farklılaştığı bulunmuştur. Anne eğitim düzeyine göre, akademik iyimserlik öğretmene güven ve okulla özdeşleşme boyutlarında farklılaşırken, akademik vurgu alt boyutunda herhangi bir farklılık göstermemiştir. Baba eğitim durumu incelendiğinde ise öğrencilerin öğretmene güven ve okulla özdeşleşme alt boyutlarında farklılaştığı, ancak akademik vurgu boyutunda herhangi bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin cinsiyetlerine göre matematik odaklı epistemolojik inançlarının, öğrenmenin çabaya bağlı olduğu inanç ve öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğu inanç alt boyutlarında farklılık göstermediği, ancak tek bir doğrunun var olduğuna inanç boyutunda erkek öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Anne eğitim düzeyine göre, matematik odaklı epistemolojik inançların öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğuna inanç ve tek bir doğrunun var olduğuna inanç boyutlarında farklılık gösterdiği, ancak öğrenmenin çabaya bağlı olduğuna inanç alt boyutunda farklılık göstermediği belirlenmiştir. Baba eğitim düzeyine göre, öğrencilerin öğrenmenin çabaya bağlı olduğuna inanç, öğrenmenin yeteneğe bağlı olduğuna inanç ve tek bir doğrunun var olduğuna inanç alt boyutlarında farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte ortaokul öğrencilerinin matematik odaklı epistemolojik inançları ve öğrenci akademik iyimserlik düzeyleri arasında ilişki olduğu ve öğrencilerin matematik odaklı epistemolojik inançlarının, akademik iyimserliklerinin, öğretmene güven, akademik vurgu ve okulla özdeşleşme boyutlarını yordadığı sonuna ulaşılmıştır.